Wystarczy przejść przez dział z zabawkami, żeby zobaczyć, że niemal wszystko jest „edukacyjne”. Grający tablet, świecący telefon, pluszak mówiący alfabet, klocki, puzzle, kuchnia. Hasło na pudełku ma przekonać rodziców, że zakup to inwestycja w rozwój dziecka, a nie zwykła zabawka. Czym jest zabawka edukacyjna?
Wystarczy przejść przez dział z zabawkami, żeby zobaczyć, że niemal wszystko jest „edukacyjne”. Grający tablet, świecący telefon, pluszak mówiący alfabet, klocki, puzzle, kuchnia. Hasło na pudełku ma przekonać rodziców, że zakup to inwestycja w rozwój dziecka, a nie zwykła zabawka.
Problem w tym, że „edukacyjna” to określenie marketingowe, nie norma. Nie ma oficjalnych kryteriów, które musi spełnić produkt, żeby tak się nazywać. Dlatego zamiast pytać, jaka zabawka ma najwięcej funkcji, warto wiedzieć, co w wieku dwóch i trzech lat faktycznie uczy – i patrzeć na to, a nie na etykietę.
Dlaczego prawie wszystko jest „edukacyjne”
W pewnym sensie każda zabawka czegoś uczy. Dziecko uczy się przez działanie, więc nawet pudełko po butach może być lekcją przyczyny i skutku. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy słowo „edukacyjne” sugeruje, że zabawka zrobi coś za rodzica: nauczy liczyć, mówić, czytać.
W wieku 2-3 lat tak to nie działa. Dziecko nie uczy się z zabawki, która recytuje liczby. Uczy się, kiedy samo coś robi, próbuje, myli się i próbuje jeszcze raz. Zabawka jest tylko narzędziem – i im więcej zostawia dziecku do zrobienia, tym więcej z niej wyniesie. Rozwój poznawczy w tym wieku to przede wszystkim próbowanie nowych rzeczy własnymi rękami.
Co faktycznie uczy dwulatka
Dwulatek poznaje świat przez powtarzanie. Wsypuje i wysypuje, wkłada i wyjmuje, buduje wieżę po to, żeby ją przewrócić. Sortery kształtów, pierwsze puzzle z kilkoma dużymi elementami, klocki i pojemniki ćwiczą małą motorykę i dopasowywanie, a każda udana próba daje mu poczucie sprawczości. Zabawki sensoryczne w różnych fakturach i z drewna angażują przy tym zmysły dotyku i wzroku.
W tym wieku rusza też zabawa w udawanie: karmienie lalki, wożenie pluszaków w wózku, gotowanie zupy z niczego. To ona najmocniej napędza rozwój mowy, bo scenę trzeba opowiedzieć – dziecko słyszy i powtarza mnóstwo nowych słów w kontekście, który rozumie. Książeczki z obrazkami robią to samo przy wspólnym czytaniu.
Dobra zabawka dla 2 latka uczy wtedy, gdy dziecko może jej użyć na kilka sposobów i samo decyduje, co z nią zrobić. Jeśli po naciśnięciu przycisku wszystko dzieje się samo, dziecko zostaje widzem.
Co zmienia się u trzylatka
Trzeci rok przynosi reguły i dłuższą koncentrację. Trzylatek potrafi skończyć prostą układankę, poczekać na swoją kolej i zrozumieć zasadę gry. Proste gry obrazkowe i typu memory ćwiczą pamięć i spostrzegawczość, klocki konstrukcyjne i klocki edukacyjne wymagają planowania, a kredki i nożyczki dla dzieci ćwiczą precyzję i rozwój zdolności manualnych potrzebnych później w przedszkolu.
Zabawa w udawanie staje się bardziej złożona. Dziecko w roli sprzedawcy wydaje resztę, w roli lekarza bada misia, w kuchni gotuje według własnego przepisu. Kreatywne zabawki do takich scen rozwijają wyobraźnię dziecka i logiczne myślenie jednocześnie, bo każda historia ma swoją kolejność i zasady.
Wybierając zabawki edukacyjne dla 3 latka, zwróć uwagę, czy stawiają przed dzieckiem zadanie, które da się rozwiązać po kilku próbach. Za łatwe znudzą się po dniu, za trudne skończą się frustracją. Dobre zabawki edukacyjne trafiają dokładnie pomiędzy.
Zabawka edukacyjna – trzy pytania przed zakupem
Zamiast czytać hasła z pudełka, lepiej zadać sobie trzy pytania.
Kto tu działa – dziecko czy zabawka? Jeśli zabawka świeci, gra i mówi sama, uczy przede wszystkim patrzenia. Jeśli wymaga ruchu, decyzji i pomysłu, uczy znacznie więcej.
Na ile sposobów da się jej użyć? Klocki, puzzle, zestawy do zabawy w dom czy przybory plastyczne mają dziesiątki zastosowań i zostają w obiegu na lata. Zabawka z jedną funkcją zwykle wypada z niego po tygodniu.
Czy pasuje do etapu? Oznaczenie wiekowe producenta to punkt wyjścia, ale ważniejsze jest to, co dziecko już potrafi. Zabawki dopasowane do wieku dziecka stawiają wyzwanie, któremu da się sprostać, i są bezpieczne – bez drobnych elementów, jeśli w domu jest też młodsze rodzeństwo.
Zabawki interaktywne i muzyczne – kiedy mają sens
Nie wszystko, co wydaje dźwięki, jest złe. Zabawki muzyczne, przy których dziecko samo uderza, potrząsa albo naciska i słyszy efekt, uczą związku przyczyny i skutku. Proste instrumenty dają więcej niż grające pudełko z gotowymi melodiami, bo to dziecko jest autorem dźwięku.
Zabawki interaktywne mają sens w podobnym zakresie: kiedy odpowiadają na działanie dziecka, a nie zastępują je. Warto też pilnować, żeby nie stanowiły większości tego, co dziecko ma na co dzień w zasięgu ręki.
Pluszaki, lalki i maskotki też uczą
Na liście zabawek edukacyjnych rzadko są pluszaki, lalki czy maskotki, a w wieku 2-3 lat pełnią ważną rolę. Dziecko przepracowuje z nimi emocje, ćwiczy troskę, odgrywa sytuacje z życia. To też jest nauka, tylko bez napisu na opakowaniu.
Najważniejsze, co warto zapamiętać: w tym wieku edukacyjna jest zabawka, która daje dziecku coś do zrobienia, a nie ta, która najgłośniej o tym mówi. Łatwiej wybrać, gdy asortyment jest uporządkowany według etapów rozwoju, a nie według haseł na pudełkach – tak zbudowany jest na przykład Bajum, gdzie przy każdym produkcie podany jest wiek dziecka.
